Sayıştay nedir, ne iş yapar? Sayıştay hakkında her şey

Son zamanlarda sıklıkla adı geçen Sayıştay kurumu ne iş yapar, Sayıştay denetçisi nasıl olunur, Sayıştay'ın görevleri nelerdir? gibi soruların yanıtları haberimizde.

Sayıştay nedir, ne iş yapar? Sayıştay hakkında her şey

Son zamanlarda sıklıkla adı geçen Sayıştay kurumu ne iş yapar, Sayıştay denetçisi nasıl olunur, Sayıştay'ın görevleri nelerdir? gibi soruların yanıtları haberimizde.

hhaber
hhaber
18 Temmuz 2019 Perşembe 12:10
40 Okunma
Sayıştay nedir, ne iş yapar? Sayıştay hakkında her şey

Ekonomi yıllar boyu farklı olayların ortaya çıkmasıyla beraber sürekli gelişmiş ve farklılaşmış dinamik bir bilim dalıdır. Öyle ki 1929 yılına kadar Adam Smith öncülüğündeki klasik iktisatçılar olarak anılan grubun görüşleri geçerli olmuştur. Klasik iktisatın en temel görüşü devletin ekonomi üzerinde bir müdahale de bulunmaması ve üretilen her ürünün bir şekilde satılacağı (her arz kendi talebini yaratır) ve bu üretim süreçleri sonucunda istihdamın yaratılacağı şeklindedir. Fakat 1929 yılına gelindiğinde Kara Perşembe olarak bilinen olay ile New York Borsası çökmüştür. O ana dek üretilen her ürünün talep bulacağını düşünen firmalar ürünlerini satamamış, aşırı stok sorunu baş göstermiştir. Bu durum ise firmaların büyük işçi çıkarmalarına neden olmuş milyonlarca insan işsiz kalmıştır. 

İşte 1929 yılından sonra ekonominin tamamen devletin dışında ilerlemesi fikri üzerine dayalı “serbest piyasa ekonomisi” tabiri caizse çökmüştür. Bunun sonucunda Keynes öncülüğünde devletin piyasalarda aktif olarak rol alması gerektiğini savunan Keynesyen ekonomik görüşler etkili olmaya başlamıştır. Ekonomide devletin aktif olarak rol alması ile birlikte denetim kavramı da büyük önem kazanmıştır. 

Ekonomide devlet faaliyetleri önem kazanmasının tarihsel gelişimine kısaca değindikten sonra denetim kavramına biraz daha yakından bakmak gerekir. Devlet faaliyetlerinde denetimi en temel anlamda iki şekilde tasniflendirebiliriz: iç denetim ve dış denetim. 

İç denetim ve dış denetim kavramları Avrupa Birliği ile uyum süreci neticesinde kamu maliyesinin baştan yapılanması sürecinde çıkartılan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile açık bir şekilde tanımlanmıştır. Buna göre iç denetim, iç kontrol ve ön mali kontrolden oluşurken; kurumların kendi içlerindeki yaptığı denetçiler ile yapılan denetimi ifade eder. Dış denetimin ise yine aynı kanunda anayasal bir kurum olan Sayıştay tarafından gerçekleşeceği belirtilir.

Sayıştay tarafından yapılacak harcama sonrası dış denetimin amacı, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin hesap verme sorumluluğu çerçevesinde, yönetimin mali faaliyet, karar ve işlemlerinin; kanunlara, kurumsal amaç, hedef ve planlara uygunluk yönünden incelenmesi ve sonuçlarının Türkiye Büyük Millet Meclisine raporlanmasıdır.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu 68. Madde

Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama işlerini yapmakla görevlidir. Sayıştayın kesin hükümleri hakkında ilgililer yazılı bildirim tarihinden itibaren onbeş gün içinde bir kereye mahsus olmak üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Bu kararlar dolayısıyla idari yargı yoluna başvurulamaz.(2) Vergi, benzeri mali yükümlülükler ve ödevler hakkında Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları esas alınır. (Ek üçüncü fıkra: 29/10/2005-5428/2 md.) Mahallî idarelerin hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması Sayıştay tarafından yapılır. Sayıştayın kuruluşu, işleyişi, denetim usulleri, mensuplarının nitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri ve diğer özlük işleri, Başkan ve üyelerinin teminatı kanunla düzenlenir. 

T.C. Anayasası 160. Madde

SAYIŞTAY HANGİ KURUMLARI DENETLEMEKLE GÖREVLİDİR?

Genel esasları anayasa ile belirlenmiş, 5018 sayılı kanunda dış denetim üzerine görevleri tanımlanmış Sayıştay’ın görevleri ve yapısı esas itibari ile 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile şekillenmiştir. Buna göre yukarıda anayasada da ifade edildiği üzere Sayıştay’ın denetim alanı bu kanuna göre açıkça belirlenmiştir.

Buna göre genel bütçeli idareler, özel bütçeli idareler, üniversiteler, sosyal güvenlik kurumu, işkur, üst kurullar, belediyeler, il özel idareleri ile kamu iktisadi teşebbüsleri Sayıştayın denetimi kapsamındadır.
• Genel bütçeli idareler, özel bütçeli idareler, üniversiteler,
sosyal güvenlik kurumu, işkur ve üst kurulların denetim raporları TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda, KİT’lerin denetim raporları TBMM
Kamu İktisadi Teşebbüsleri Komisyonunda görüşülürken Belediyeler ve il özel idarelerin denetim raporları kendi yerel meclislerinde görüşülür.

SAYIŞTAYIN YETKİLERİ NELERDİR?

Sayıştay yetkisini Anayasadan almakla beraber 6085 sayılı Sayıştay Kanununda yetkileri açıkça belirtilmiştir. Buna göre kanunun 6. maddesinde Sayıştay’ın yetkileri aşağıdaki şekilde sıralanmıştır:

• Sayıştay, kamu idareleri ve görevlileriyle doğrudan yazışmaya, gerekli gördüğü belge, defter ve kayıtları görmeye, mallar hariç dilediği yere getirtmeye, sözlü bilgi almak üzere her derece ve sınıftan ilgili memurları çağırmaya, kamu idarelerinden temsilci istemeye yetkilidir.
• Sayıştay, denetimine giren işlemlerle ilgili her türlü bilgi ve belgeyi, kamu idareleri ile bankalar dahil diğer gerçek ve tüzel kişilerden isteyebilir.
• Sayıştay, denetimine giren kamu idarelerinin işlemleriyle ilgili kayıtları, eşya ve malları, işleri, faaliyetleri ve hizmetleri görevlendireceği mensupları veya bilirkişiler tarafından yerinde ve işlem ve olayın her safhasında incelemeye yetkilidir.
• Sayıştay, kamu idarelerinin hesap, işlem ve faaliyetleri ile mallarını, hesap veya faaliyet dönemine bağlı olmaksızın yılı içinde veya yıllar itibariyle denetleyebileceği gibi sektör, program, proje ve konu bazında da denetleyebilir.
• Denetimler sırasında gerekli görülmesi halinde, Sayıştay dışından uzman görevlendirilebilir.

6085 sayılı Sayıştay Kanunu 6. Madde

SAYIŞTAY DENETİM TÜRLERİ

Sayıştay denetim türlerinin sınırları yine 6085 sayılı Sayıştay Kanunu ile belirlenmiştir. Buna göre Sayıştay düzenlilik denetimi ve performans denetimi olmak üzere iki ayrı denetim yapar. Düzenlilik denetimi mali denetim ve uygunluk denetiminden oluşur.Mali denetim; kamu idarelerinin bir yıllık hesap ve işlemlerine ilişkin mali raporlar ve tabloların güvenirliliği ve doğruluğu hakkında görüş bildirilmesiyken; uygunluk denetimi ise kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarına ilişkin hesap ve işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının denetlenmesi olarak ifade edilebilir. Düzenlilik denetimi sonucunda Sayıştay denetim raporu ile yargılamaya esas rapor düzenlenir.

Sayıştay’ın bir diğer denetim türü olan performans denetimi ise hesap verme sorumluluğu çerçevesinde idarelerce belirlenen hedef ve göstergeler ile ilgili faaliyet sonuçlarının ölçülmesini ifade eder.

Sayıştay Kanununa göre Sayıştay denetimi aşağıdaki aşamalardan oluşur:

1-) Denetimin planlanması,
2-) Denetim programının hazırlanması ve uygulanması,
3-) Sonuçların ve tavsiyelerin raporlanması,
4-) Raporların, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulması ve ilgili kamu idaresine gönderilmesi,
5-) Raporların izlenmesi,

SAYIŞTAYIN DÜZENLEDİĞİ RAPORLAR

Sayıştay yaptığı denetimler sonucunda çeşitli raporlar oluşturur. Bu raporlar yine Sayıştay Kanununda açıkla belirlenmiştir. Bunlar Sayıştay Kanununda;

Dış Denetim Genel Değerlendirme Raporu

Faaliyet Genel Değerlendirme Raporu

Mali İstatistikleri Değerlendirme Raporu

Genel Uygunluk Bildirimi

ve diğer raporlar olarak sayılmıştır. Bu raporlardan sıklıkla ismini duyduğumuz Genel Uygunluk Bildirimini açıklamak gerekirse:

Genel Uygunluk Bildirimi: Kesin hesap kanunu tasarısında yer alan merkezi yönetim bütçe kanunu uygulama sonuçlarının kamu idare hesapları esas alınarak saptanan sonuçlarla karşılaştırarak, Maliye Bakanlığınca hazırlanan kesin hesap kanun tasarısı ekinde yer alan cetvel ve belgelerin güvenilirliği ve doğruluğunun değerlendirmesine ilişkin rapordur.​​​
Sayıştay, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri için düzenleyeceği genel uygunluk bildirimini, kesin hesap kanun teklifinin verilmesinden başlayarak en geç yetmişbeş gün içinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar.

Sayıştay Kanunu, Sayıştay web sitesi
Son Güncelleme: 18.07.2019 12:59
Yorumlar
Avatar
Adınız
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×
Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, müstehcen, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.