ANALİZ - Moskova'nın Karabağ siyaseti

- Çatışmaların şiddetlenmesiyle birlikte, başta dışişleri bakanlığı aracılığıyla taraflara ateşkes çağrısında bulunan Moskova’nın sonraki günlerde işi ağırdan aldığı, iki tarafın liderleriyle temas etmekle yetindiği ve geçmişte yaptığının aksine, hızlı ve güçlü bir biçimde Ermenistan’ın yanında yer almadığı görüldü. Dağlık Karabağ krizinin çözümünden yana olduğunu ve hiçbir tarafı diğerine karşı desteklemediğini belirten Rusya’nın bu tavrında ince bir diplomatik hesap yatıyor- Dağlık Karabağ’ın Ermenistan işgali altında tutulmasının, Rusya’ya kazandırdığı arabuluculuk rolünden daha fazla maliyeti olduğu açık. Rusya açısından bakıldığında, bir yanda ekonomik ve askerî açıdan kendisine yük olan, Batı ile ilişkilerini güçlü tutmaya çalışan bir Ermenistan var. Diğer tarafta ise son yıllarda ekonomik olarak kalkınan, askerî olarak gücünü konsolide eden, tamamen Batı’nın güdümüne girmemiş, NATO üyesi olmayı dillendirmemiş bir Azerbaycan var- Rusya’nın Ermenistan’a arka çıkmaması ve işi ağırdan alması, bir anlamda Azerbaycan’a uluslararası hukuka göre işgal altında tutulan topraklarını kurtarması için zaman tanıması, yeşil ışık yakması anlamına geliyor. Rusya böylece bir yandan Karabağ meselesinden kurtulurken bir yandan da Azerbaycan’ın gönlünü kazanıyor ve Bakü’yle ilişkilerini de güçlendirmiş oluyor- Rusya bu politikasıyla Fransa, ABD gibi Rusya’ya karşı tavır koyan ülkeleri Güney Kafkasya’dan uzak tutarken, popülerliği ile uzun yıllar iktidarda ve Ermeni siyasetinde etkin kalması muhtemel, Batı ile de iyi ilişkiler kurma peşindeki Nikol Paşinyan’ın Ermenistan siyasetinden silinmesine zemin hazırlıyor

Genel 08.10.2020, 13:05
ANALİZ - Moskova'nın Karabağ siyaseti

İSTANBUL (AA) -BORA BAYRAKTAR- 27 Eylül sabahı Ermenistan’ın saldırısıyla başlayan Dağlık Karabağ’daki çatışmalar ikinci haftasını geride bırakıyor. Azerbaycan ordusu güçlü bir yanıt vererek yaklaşık 30 yıldır işgal altında tutulan köy ve kasabaları tek tek kurtarmaya başladı. Ermenistan yönetimi Azerbaycan ordusunun hızlı ilerleyişi karşısında şaşkına döndü ve sahada direnemedi. Başbakan Nikol Paşinyan başta Moskova olmak üzere destek bulacağı başkentleri arayarak ateşkes sağlanması için yardım istedi. Ancak şu ana kadar beklediği desteği alamadı. Üstelik Türkiye ve Cumhurbaşkanı Erdoğan karşıtı bir söylem üzerine kurduğu stratejisi, sahada karşılığı olmadığı için havada kaldı ve umduğu etkiyi sağlayamadı; sonuçta hızlı bir biçimde gerilemeye başladı.

Rusya’nın -alışılmışın dışında bir tavırla- operasyona güçlü bir itiraz ortaya koymaması, adeta Azerbaycan’ın ilerleyişine göz yumması, Erivan kadar bölge ülkelerini de şaşırtmışa benziyor. Peki, Ermenistan’ın imdat çağrılarına ciddi destek gelmemesi, özellikle Rusya’nın sükuneti, bölge siyaseti ve gelecek için bize ne anlatıyor? İran’ın Ermenistan’a destek vermesi, İsrail’in Azerbaycan’la dirsek temasında olması bize ne söylüyor?

- Rusya neden ağırdan alıyor?

27 Eylül’de çatışmaların şiddetlenmesiyle birlikte, başta dışişleri bakanlığı aracılığıyla taraflara ateşkes çağrısında bulunan Moskova’nın sonraki günlerde işi ağırdan aldığı, iki tarafın liderleriyle temas etmekle yetindiği ve geçmişte yaptığının aksine, hızlı ve güçlü bir biçimde Ermenistan’ın yanında yer almadığı görüldü. Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov Azerbaycanlı ve Ermenistanlı muhataplarıyla görüştü, kaygı duyduğunu belirtti ve Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) kapsamındaki ortaklarla arabuluculuk için çaba göstereceğini söyledi. Rusya’nın Birleşmiş Milletler (BM) Daimî Temsilcisi Vasiliy Nebenzya ülkesinin Dağlık Karabağ krizinin çözümünden yana olduğunu ve hiçbir tarafı diğerine karşı desteklemediğini belirtti.

Kuşkusuz Rusya’nın bu tavrında ince bir diplomatik hesap yatıyor. Karabağ meselesinin ortaya çıktığı 1990’lı yılların aksine, bugün Batı ile entegre olmaya çalışan bir Rusya yönetimi yok. Hatta daha da ötesi, Rusya bugün Batı tarafından dışlanan, rakip olarak görülen ve yaptırımlarla baskı altına alınmaya çalışılan bir ülke. Kafkas 2020 tatbikatı sırasında Genelkurmay Başkanı Orgeneral Valeriy Gerasimov’un açıkladığı gibi, Rusya NATO’nun ve Batı’nın sınırına yakın mesafede askeri varlık bulundurmasına da tepkili.

Dolayısıyla bugün ABD, Rusya ve Fransa’nın Dağlık Karabağ sorununun çözülmesi için Minsk Grubu’nu kurduğu günlerden farklı bir ortam var. Rusya belki de bu yüzden, Fransa ve ABD’yi bölgeye çekecek, onlara söz söyleme ve manevra yapma imkânı verecek Karabağ meselesini bir kambur olarak görüyor olabilir. Moskova son krizi, bu sorundan kendine çalışacak bir çözümle çıkabileceği bir fırsat olarak değerlendiriyor olabilir. Rusya Karabağ meselesini çözerek ABD’nin ve Fransa’nın bölgeden uzaklaşmasını sağlayabilir.

Geriye dönüp bakıldığında, Dağlık Karabağ’ın Ermenistan işgali altında tutulmasının, Erivan ve Bakü’ye karşı bir koz olarak kullanılmasının Rusya’ya kazandırdığı arabuluculuk rolünden daha fazla maliyeti olduğu açık. Sorun devam ettikçe Azerbaycan Moskova’ya olan mesafesini koruyacaktır. Rusya açısından bakıldığında, bir yanda ekonomik ve askerî açıdan kendisine yük olan, Batı ile ilişkilerini güçlü tutmaya çalışan bir Ermenistan var. Diğer tarafta ise son yıllarda ekonomik olarak kalkınan, askerî olarak gücünü konsolide eden, tamamen Batı’nın güdümüne girmemiş, NATO üyesi olmayı dillendirmemiş bir Azerbaycan var. Rusya’nın Ermenistan’a arka çıkmaması ve işi ağırdan alması, bir anlamda Azerbaycan’a uluslararası hukuka göre işgal altında tutulan topraklarını kurtarması için zaman tanıması, yeşil ışık yakması anlamına geliyor. Rusya böylece bir yandan Karabağ meselesinden kurtulurken bir yandan da Azerbaycan’ın gönlünü kazanıyor ve Bakü’yle ilişkilerini de güçlendirmiş oluyor. Üstelik Fransa, ABD gibi Rusya’ya karşı tavır koyan ülkeleri de Güney Kafkasya’dan uzak tutmuş oluyor.

Bu politikanın Moskova için dördüncü bir avantajı daha var. O da popülerliği ile uzun yıllar iktidarda ve Ermeni siyasetinde etkin kalması muhtemel olan, Batı ile de iyi ilişkiler kurma peşindeki Nikol Paşinyan’ın Ermenistan siyasetinden silinmesi. Paşinyan Rusya ile arasına mesafe koyarak, Rusya’nın desteklediği Ermenistan rejiminin güçlü isimlerini devirerek, iki yıl önce iktidara gelmişti. Ne Batı’nın ne de Rusya’nın adamı olduğunun altını çizse de, geçmişte ülkedeki Rus varlığı aleyhinde sözler sarf etmişti. Paşinyan Karabağ meselesini öne çıkararak sertlik yanlısı, iddialı bir tavır içine girdi. Eğer bu sürecin sonunda Karabağ’ı kaybederse, Paşinyan Ermeniler için tarihe kara bir leke olarak geçecek ve siyaset sahnesinden silinecektir. Şüphesiz yerine gelecek isim de Rusya’nın desteklediği bir lider olacaktır. Böylece Rusya hem Azerbaycan’ı mutlu ederek yanına çekmiş hem de Paşinyan gibi bir liderden kurtularak Ermenistan’ı kontrol altında tutmuş olacaktır.

Son olarak Rusya, Karabağ’daki ağırdan alma politikasıyla sadece Ermenistan’ı ve Paşinyan’ı değil aynı zamanda “Rusya ile artık çalışılmaz” ifadesini sıkça kullanan, Ermenistan’ı destekleyen Batılı ülkeleri de bir nevi cezalandırmış olacaktır. Böylece Rusya Batı’ya “Benimle çalışmak istemiyorsanız Kafkaslarda da etkiniz olmayacaktır” demektedir.

- İsrail neden Azerbaycan’ı destekliyor?

Dağlık Karabağ’daki son gelişmeler İsrail ile Azerbaycan arasındaki savunma, güvenlik ve enerji alanlarındaki işbirliğini de açığa çıkarmış oldu. Bakü’nün uzun süredir silahlanma konusunda İsrail ile çalıştığı, İsrail’in ise enerji ihtiyacının büyük bölümünü Azerbaycan’dan sağladığı biliniyordu. Son krizde İsrail’e inen Azerbaycan kargo uçakları, Ermenistan’daki hedeflerini vuran İsrail’in kamikaze dronlarını bilmeyenler için de konuyu su yüzüne çıkarmış oldu.

Azerbaycan’da yaşayan hatırı sayılır bir Yahudi nüfusun varlığı, Azerbaycan’ın laik yönetimi ve yaklaşık 35 milyon Türkün yaşadığı İran İslam Cumhuriyeti’nin ideolojik olarak iki ülke açısından da tehdit olarak görülmesi, bu ilişkilerin gelişmesini kolaylaştırdı. İsrail İran’a karşı kuzeyden bir destek bulurken Azerbaycan da hem güvenlik ihtiyaçları için Batı dışında bir sunucu sağlamış hem de petrolü açısından bir pazar bulmuş oldu. Ermenistan’ın İran ile yakın ilişki kurması da İsrail’in kararını güçlendirdi.

- İran’ın tavrı

Peki, İran’ın Ermenistan’ı desteklemesi nasıl yorumlanabilir? İran Türkiye ile Azerbaycan arasındaki fiziki ayrılığın sürmesinden yana. Enerji hatlarının İran olmaksızın Batı’ya yönelmesi İran için istenen bir durum değil. Ayrıca İran Ermenistan’ı Rusya ile arasında bir köprü olarak canlı ve ayakta tutmak istiyor; Karabağ’daki “kara deliği” Türkiye’ye ve Azerbaycan’a karşı elinde bir koz olarak tutmak istiyor. Ancak bu politika, İran nüfusunun önemli bir bölümünü oluşturan Güney Azerbaycan Türklerini rejime karşı yabancılaştırıyor.

Eğer bu şekilde giderse, Azerbaycan Dağlık Karabağ sorununu askeri güç kullanarak kendi lehine çevirme yönünde önemli bir adım atmış olacak. Bu durum hem yeni dünyada işlerin nasıl yürüyeceği konusunda işaretleri güçlendirmiş oluyor hem de yeni dengelerin, yeni ittifakların da kaçınılmaz olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.

[Dr. Bora Bayraktar İstanbul Kültür Üniversitesi öğretim üyesi ve TRT World Programlar Müdürüdür]

Yorumlar (0)
15
açık
Namaz Vakti 09 Mayıs 2021
İmsak 04:03
Güneş 05:46
Öğle 13:06
İkindi 16:59
Akşam 20:16
Yatsı 21:51
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Beşiktaş 38 81
2. Fenerbahçe 38 79
3. Galatasaray 38 78
4. Trabzonspor 38 67
5. Hatayspor 38 60
6. Sivasspor 38 59
7. Alanyaspor 38 57
8. Gaziantep FK 38 55
9. Karagümrük 38 54
10. Göztepe 38 51
11. Konyaspor 38 48
12. Rizespor 38 45
13. Malatyaspor 38 44
14. Başakşehir 38 44
15. Kasımpaşa 38 43
16. Antalyaspor 39 43
17. Kayserispor 38 40
18. Ankaragücü 38 38
19. Erzurumspor 39 37
20. Gençlerbirliği 38 35
21. Denizlispor 38 28
Takımlar O P
1. Adana Demirspor 33 67
2. Giresunspor 33 67
3. Samsunspor 33 67
4. İstanbulspor 33 61
5. Altay 33 60
6. Altınordu 33 57
7. Ankara Keçiörengücü 33 55
8. Ümraniye 34 51
9. Tuzlaspor 33 47
10. Bursaspor 33 46
11. Bandırmaspor 33 42
12. Boluspor 34 42
13. Balıkesirspor 33 35
14. Adanaspor 33 34
15. Menemenspor 33 34
16. Akhisar Bld.Spor 34 30
17. Ankaraspor 33 26
18. Eskişehirspor 34 8
Takımlar O P
1. Man City 35 80
2. M. United 34 70
3. Chelsea 35 64
4. Leicester City 35 63
5. West Ham 34 58
6. Liverpool 34 57
7. Tottenham 35 56
8. Everton 33 52
9. Leeds United 35 50
10. Arsenal 34 49
11. Aston Villa 34 48
12. Wolverhampton 35 45
13. Crystal Palace 34 41
14. Newcastle 35 39
15. Brighton 35 37
16. Southampton 34 37
17. Burnley 34 36
18. Fulham 34 27
19. West Bromwich 34 26
20. Sheffield United 35 17
Takımlar O P
1. Atletico Madrid 35 77
2. Barcelona 35 75
3. Real Madrid 34 74
4. Sevilla 34 70
5. Real Sociedad 35 56
6. Villarreal 34 52
7. Real Betis 34 51
8. Athletic Bilbao 35 46
9. Granada 34 45
10. Celta de Vigo 34 44
11. Cádiz 35 43
12. Osasuna 35 41
13. Levante 35 39
14. Valencia 34 36
15. Getafe 35 34
16. Deportivo Alaves 35 32
17. Real Valladolid 34 31
18. Huesca 35 30
19. Elche 35 30
20. Eibar 35 29